Mówiąc o granicach, często wyobrażamy sobie linię oddzielającą jeden element od drugiego w określonej przestrzeni. Granice osobiste są właśnie takimi niewidzialnymi liniami, oddzielającymi nas od innych.
Mówią o tym, kim jesteśmy, czego potrzebujemy, co możemy robić dla siebie i dla innych. Pomagają nam one tworzyć i zachowywać zdrowe, satysfakcjonujące relacje z ludźmi. Umiejętność ich wyznaczania i przestrzegania informuje otoczenie, że będziemy chronić to, co jest dla nas ważne. Wyznaczają naszą prywatną przestrzeń w różnych wymiarach życia. Znajomość siebie, tego co akceptujemy, co lubimy, na co się nie zgadzamy, co budzi nasz sprzeciw, umożliwia bycie blisko z innymi przy jednoczesnym poczuciu odrębności. Budowanie swojej indywidualności i doświadczanie bliskości innych ludzi to fundament zdrowia psychicznego.
Jakich obszarów naszego funkcjonowania dotyczą granice?
- Granice fizyczne, dotyczą naszego ciała, mówią o tym, jak blisko fizycznie chcemy być z konkretnymi osobami, czy pozwalamy na dotyk, jeśli tak, to komu i na jaki.
- Granice emocjonalne odnoszą się do tego, jak czujemy się w różnych sytuacjach i jak będziemy reagować.
- Granice intelektualne związane są z obroną własnego zdania, sposobu myślenia, wyznawanych wartości, przekonań.
- Granice materialne niosą za sobą informacje o dysponowaniu naszą własnością, czy chcemy się nią podzielić, w jakim zakresie, z kim.
- Granice czasowe są sygnałem o tym, ile czasu jesteśmy gotowi poświęcić innym.
- Granice społeczne wynikają z tego, jakie role pełnimy i jakie mamy obowiązki względem innych ludzi: rodziny, przyjaciół, szefów, współpracowników itd.
Widzimy zatem, że nasza prywatna przestrzeń, do której ochrony mamy niezbywalne prawo, to nie tylko mieszkanie czy biurko w pracy, ale także emocje, myśli, czas czy pieniądze. Trzeba również wiedzieć, że niektórzy ludzie będą szanowali nasze granice, inni natomiast, będą je przekraczać. To, na co będziemy pozwalać ludziom w danej sferze naszego życia, zależy od sytuacji, od łączących nas z nią relacji. Granice zmieniają się na przestrzeni życia, kształtowane są przez doświadczenia jednostki.
Stawianie granic a doświadczenia z dzieciństwa
Kluczową rolę w ich stawianiu i egzekwowaniu odgrywają doświadczenia z dzieciństwa. Osoby, których uczucia, myśli, potrzeby, oczekiwania były zauważane i respektowane, będą umiały rozpoznać i zakomunikować je innym w dorosłości. Ludzie, którzy nie mieli szansy nauczyć się stawiania granic od swoich rodziców, nie będą potrafili wytyczyć własnych granic, ale także mogą mieć trudności z szanowaniem granic innych osób. Brak tej zdolności prowadzi do poważnych negatywnych konsekwencji.
Najlepiej jest, gdy nasze granice są elastyczne, gdy potrafimy dostosować je do zmieniających się okoliczności życiowych. Nie powinny być one ani zbyt sztywne, ani zbyt luźne. Nadmierna ich sztywność prowadzi do izolacji, osamotnienia, trudności w bliskich kontaktach. Jeśli natomiast granice są zbyt płynne, mogą być przyczyną nadużyć, przemocy, wchodzenia w destrukcyjne zachowania.
Warto więc podjąć wysiłek, by nauczyć się wyznaczania swoich nieprzekraczalnych granic dla ochrony siebie i budowania dobrych, zdrowych relacji opierających się na wzajemnym szacunku i bezpieczeństwie.
Jak dbać o własne granice?
Pierwszym krokiem do zadbania o swoje granice jest ich rozpoznanie. Jak się tego nauczyć? Z pomocą przychodzą nam nasze emocje. Jeśli w kontakcie z jakąś osobą, czy w wyniku określonej sytuacji czujemy dyskomfort, napięcie, pojawia się złość, strach, wstyd, a nawet zdziwienie czy smutek, może być to sygnał, że nasze granice zostały naruszone.
Gdy poznamy, że ktoś przekroczył naszą granice, musimy mu to zakomunikować. Komunikat powinien być jasny, zrozumiały i życzliwy. Broniąc własnych granic, nie zapominajmy, że inni też je mają. Zwroty, jakimi należy się posługiwać mają być stanowcze i uprzejme jednocześnie. Komunikat ma nieść za sobą jednoznaczną informację o braku zgody np. na jakieś zachowanie a nie obrażać rozmówcy.
Gdy uda się już postawić granicę, trzeba dbać o jej konsekwentne przestrzeganie. W sytuacji, gdy mimo uzyskanej od nas wiedzy o naszych granicach, ktoś ich nadal nie respektuje, należy o nich powtarzać, informując o tym, co zrobimy, jeśli będą one w dalszym ciągu przekraczane. Jeżeli i to nie pomoże, przychodzi czas na zapowiedziane wcześniej konsekwencje. Może się to wydawać trudne.
Na początku, jak każda nowo zdobywana kompetencja, rzeczywiście takie jest. Pamiętajmy jednak, że ćwiczenie czyni mistrza. Praktykę zacznijmy od najprostszych sytuacji, żeby potem łatwiej przejść do takich, które mogą przysporzyć więcej kłopotu.
Zdrowe granice, zdrowe relacje
Zdrowe relacje międzyludzkie opierają się na wzajemnym zrozumieniu, akceptacji, zaufaniu, szacunku. Dobre kontakty to takie, w których każdy czuje się bezpiecznie także wtedy, gdy ma odmienne zdanie, gdy wyznaje inne wartości, gdy może odmówić. Ludzie, którzy akceptują się nawzajem, szanują swoją odmienność, niepowtarzalność, mogą być szczerzy, autentyczni, mogą być sobą. Każda zdrowa relacja, oparta jest na wzajemnym szanowaniu zarówno granic własnych, jak i granic drugiej strony. Nasze granice kończą się tam, gdzie zaczynają się granice drugiego człowieka. Uświadomienie sobie, że stawianie granic, to nie atak czy egoizm, lecz ochrona siebie, zmniejsza ryzyko nieporozumień i konfliktów. Pamiętajmy też o tym, że granice nie są niezmienne. Zależne są od wielu czynników, od najprostszych zdarzeń codzienności, do tych głębszych życiowych zmian. Przesuwają się one także w zależności od przebiegu naszej relacji z daną osobą.
Zawsze jednak zdrowa relacja i ta dalsza i bliższa, będzie oparta o zdrową granicę, która pozwoli zachować równowagę między bliskością a autonomią.
Jeśli myślisz, że możesz mieć trudności w określeniu i wyznaczaniu granic osobistych bądź w dostrzeganiu i szanowaniu granic innych ludzi, jeśli cierpią na tym twoje relacje, zgłoś się do naszych specjalistów. Nasi psychologowie pomogą ci zidentyfikować źródło trudności i opracować strategie radzenia sobie z nimi.
Bibliografia:
- Urban, M., Wyznaczanie granic, jak je stawiać, żeby czuć się wolnym, Wydawnictwo Luna, 2023.