Nie ma człowieka, który w swoim życiu nie zetknąłby się z niepowodzeniem, porażką. Przydarzają się nam one w rozmaitych sytuacjach życiowych już od najmłodszych lat. Mają różną wagę, intensywność, są bardziej bądź mniej zależne od nas samych. Ludzie radzą sobie z nimi na różne sposoby. Nasza reakcja na trudne wydarzenia zależy w dużej mierze od tego, jaką mamy odporność psychiczną. Zanim odpowiemy na pytanie jak ją budować, zastanówmy się czym ona jest.
Co to jest odporność psychiczna
Odporność psychiczna jest zdolnością do efektywnego działania zgodną z możliwościami danej osoby bez względu na okoliczności zewnętrzne. Jest to zatem umiejętność do radzenia sobie z wyzwaniami, trudnościami zarówno tymi, na które mamy wpływ, jak i pozostającymi poza naszą kontrolą. Siła psychiczna pozwala nam stawić czoła codziennym problemom, poważnym kryzysom i szybciej wrócić do równowagi po bolesnych przeżyciach. Należy zauważyć, że cechę tę można w sobie kształtować. Jak to robić?
Budowanie odporności psychicznej
Najnowsze badania nad odpornością psychiczną człowieka mówią nam, że zbudowana jest ona na 4 filarach: kontrola, zaangażowanie, wyzwania, pewność siebie. By zyskać siłę potrzebną nam do pokonywania przeciwności losu, trzeba wzmacniać te 4 filary.
Filar 1: Kontrola
To czy jesteśmy silni psychicznie w dużym stopniu zależy od naszego przekonania na temat wpływu na swoje życie. Prawidłowe myślenie wzmacniające tę siłę jest takie, że codziennie spotykamy się z sytuacjami kontrolowalnymi i niekontrolowalnymi. Musimy uczyć się odróżniać jedne od drugich. Wymaga to świadomego, uważnego przyjrzenia się temu, co nas spotkało. To z czym nie możemy zrobić nic, musimy zaakceptować. Nie możemy się jednak na tym zatrzymać. Naszą uwagę potrzebujemy skierować na wszystko to, na co mamy wpływ. Będziemy mogli podjąć wówczas konstruktywne działania. Poczucie tego, że w danym położeniu możemy zrobić różne rzeczy, czyli poczucie sprawczości, daje moc do przechodzenia przez życiowe burze.
Filar 2: Zaangażowanie
Siła naszej psychiki zależy także od tego czy potrafimy wyznaczać sobie cele i konsekwentnie do nich dążyć. Cele jakie sobie stawiamy, muszą być dla nas osiągalne, a więc realistyczne. Mogą być długo i krótko terminowe, dotyczące spraw najważniejszych życiowo i tych mniej istotnych. Ważne, byśmy wytrwale je realizowali. Wiedza o tym, że umiemy być skuteczni, doda nam sił, gdy coś się nie powiedzie.
Filar 3: Wyzwania
Naszą odporność psychiczną budujemy także mierząc się z wyzwaniami jakie niesie życie. Musimy wyjść z naszej strefy komfortu, opuścić dobrze znane gniazdo. W nowych warunkach natomiast możemy czerpać z naszych dotychczasowych doświadczeń. Napotykając nową trudną sytuację, przypomnijmy sobie jak poradziliśmy sobie z poprzednimi wyzwaniami, co wtedy robiliśmy, czy możemy zastosować taką samą strategię, czy musimy coś zmienić. Spokojnie, obiektywnie analizując sytuację, z pewnością znajdziemy w sobie zasoby potrzebne do rozwiązania problemu. Ważne jest, by nauczyć się postrzegać nowe wyzwanie jako szansę na rozwój zmianę, a nie jako przeszkodę nie do przeskoczenia.
Filar 4: Pewność siebie
Pewność siebie jest mocno związana z poczuciem własnej wartości, a jej poziom ma ogromny wpływ na naszą psychiczną odporność. Nasza pewność siebie wzrasta, gdy uczymy się akceptować siebie takimi, jacy jesteśmy. Pomocne w tym procesie jest zauważanie i docenianie swoich zalet, umiejętności, kompetencji, sukcesów. Oprócz tych dobrych, mocnych stron, każdy z nas ma też słabości, ograniczenia, wady, każdy popełnia błędy. Dajmy sobie do nich prawo, nie bądźmy dla siebie zbyt surowi. W trudnych momentach, gdy coś nam nie wyjdzie, warto przypomnieć sobie, że niezależnie od tego jacy jesteśmy, co zrobiliśmy, jesteśmy wartościowi, cenni.
Porażka to nie koniec świata
Wiemy już, że za konstruktywne zmierzenie się z trudnością, niepowodzeniem odpowiada cecha osobowości jaką jest psychiczna odporność. Wiemy, że możemy, a nawet powinniśmy dbać o jej rozwój przez całe życie. Każda porażka przekształcona przez nas w wyzwanie, z którym należy się zmierzyć, jest szansą na jej wzrost. Wykorzystujmy zatem nasze porażki w służbie naszym celom. Trudne doświadczenia dotykają wszystkich sfer funkcjonowania człowieka. Wpływają na nasze emocje, myślenie i zachowanie. By nie dać się na zbyt długi czas wytrącić z równowagi trzeba pozytywnie myśleć, zarządzać swoimi emocjami i reagować adekwatnie do sytuacji.
Zaakceptuj porażkę
Jest ona nieodzownym elementem naszego życia, dotyka wszystkich, jest szansą na rozwój. Formułuj pozytywne myśli, np. poradzę sobie z tą sytuacją. Myśl pozytywnie o sobie np. jestem wystarczająco dobry, kompetentny by stawić temu czoła. Jeśli nie masz odpowiednich zasobów myśl konstruktywnie co zrobić, skupiaj się na rozwiązaniu problemu. Korzystaj ze wsparcia, w trudnych momentach ważne jest by mieć koło siebie ludzi, którzy porozmawiają z tobą, którzy wierzą w ciebie, pomogą poszukać wyjścia z opresji. Wykorzystuj techniki radzenia sobie ze stresem takie jak ćwiczenia oddechowe, medytacja, uważność, pozwól sobie na przeżycie wszystkich emocji, które w tych trudnych chwilach się pojawią.
Poznawaj siebie, odkrywaj, co tobie ułatwia pokonywać przeciwności, co możesz robić inaczej, by lepiej się z nimi konfrontować. Dbaj o siebie, wyrabiaj zdrowe nawyki związane z odpoczynkiem, snem, odżywianiem i aktywnością fizyczną.
Podsumowanie
Porażki, niepowodzenia, trudności, są naturalnym elementem naszego życia. Są to bolesne zdarzenia losowe, a także popełniane przez nas błędy, nietrafne wybory, złe decyzje. To jak przez nie przejdziemy zależy w dużej mierze od naszych postaw wobec nich i od przyjmowanych przez nas strategii odpierania ciosów. Jeśli będziemy rozwijać naszą psychiczną odporność, wzmacniać poczucie własnej wartości, zwiększamy prawdopodobieństwo nie tylko utrzymania dobrej kondycji psychicznej, ale także wyciągania tego co najlepsze dla nas z najtrudniejszych doświadczeń.
Nie wstydźmy się poprosić o pomoc, jeśli widzimy, że przeciwności nas przerastają, że nie znajdujemy sposobu poradzenia sobie z nimi. Rozmowa z psychologiem, psychoterapeutą może dodać sił, pomóc spojrzeć na siebie i swoją sytuację z innej perspektywy. Pamiętajmy, że budowanie odporności psychicznej, tak jak dbanie o kondycję fizyczną, jest procesem trwającym przez całe życie i wymagającym wysiłku z naszej strony. Efekty jednak są tego warte.
Bibliografia:
- Berndt, Ch., Tajemnica oporności psychicznej, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2015.
- Fortuna, P., Pozytywna psychologia porażki. Jak z cytryn zrobić lemoniadę, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2012.